Muzeum im. Jacka Malczewskiego to największa instytucja kultury w Radomiu, z ponadstuletnią tradycją, która zobowiązuje nie tylko do wielkiego szacunku dla przeszłości, ale i do podejmowania kolejnych twórczych wyzwań, a także do kształtowania tożsamości „ściślejszej ojczyzny”, jak nazywał swoje rodzinne miasto nasz patron. Dlatego placówka aktywnie włącza się w cykl obchodów 50-lecia Radomskiego Czerwca’76, który odcisnął swe piętno na najnowszej historii miasta, pokazał jego niepokorny charakter i stanowił swoisty katalizator demokratycznych przemian w całej Polsce. Dzięki wsparciu Samorządu Województwa Mazowieckiego program wydarzeń kulturalnych związanych z półwieczną rocznicą robotniczego zrywu znacząco poszerzył się o wystawy, wydawnictwa, warsztaty, prelekcje, spotkania i seanse filmowe, dla których wspólnym mianownikiem jest Wolność. Rozumiana zarówno jako elementarna wartość w codziennym życiu, jak i w bardziej wysublimowanej jego formie, jaką jest sztuka.
Historia przemysłu i pamięć o „jedenastce”
Pierwszym elementem programu jest prezentowana od 17 kwietnia do 31 października 2026 roku wystawa „Zakłady Metalowe w Radomiu – ze zbiorów Works 11”. Ekspozycja poświęcona została największemu zakładowi przemysłowemu w historii powojennego Radomia.
Na wystawie prezentowane są zabytki związane z działalnością Zakładów Metalowych przy ul. 1905 Roku – od lat 40. do końca lat 90. XX wieku. Zwiedzający mogą zobaczyć zarówno pamiątki dokumentujące życie codzienne i działalność społeczną pracowników, jak i unikatowe eksponaty związane z produkcją zbrojeniową, w tym pistolety, pistolety maszynowe, karabinki z rodziny AK oraz wzorniki produkcyjne.
Wystawa została przygotowana we współpracy z Michałem Lubińskim (Works 11) oraz Stowarzyszeniem Klub Tradycji Radomskich Zakładów Metalowych Predom-Łucznik nr 11. Jej koordynatorem jest Mariusz Król, kustosz Działu Historii Muzeum.
„Głód wolności” – artystyczna opowieść o Czerwcu ’76
Centralnym punktem obchodów będzie wystawa „Głód wolności. Radomski bunt. Czerwiec 1976”, prezentowana od 12 czerwca do 31 października 2026 roku.
Ekspozycja wychodzi poza tradycyjną narrację historyczną i podejmuje próbę pokazania kulturowych oraz artystycznych konsekwencji robotniczego protestu. Prezentowane dzieła ukazują doświadczenie życia w warunkach ograniczonej wolności, mechanizmy społecznego oporu oraz sposoby komentowania rzeczywistości przez artystów działających zarówno w oficjalnym obiegu, jak i poza nim.
W przestrzeni wystawienniczej znajdą się obrazy, grafiki, plakaty, rzeźby, ilustracje oraz okładki pierwszych wydawnictw podziemnych. Kuratorami wystawy są Jerzy Brukwicki i Damian Jendrzejczyk.
Kieślowski o Radomiu
25 czerwca 2026 roku o godzinie 20.00 na dziedzińcu Muzeum odbędzie się plenerowa projekcja filmu „Krótki dzień pracy” w reżyserii Krzysztofa Kieślowskiego.
Powstały w 1981 roku film, oparty na reportażu Hanny Krall „Widok z okna na pierwszym piętrze”, przedstawia wydarzenia Radomskiego Czerwca z perspektywy I sekretarza Komitetu Wojewódzkiego PZPR. Przez wiele lat pozostawał niewyświetlany, stając się jednym z mniej znanych dzieł wybitnego reżysera.
Po projekcji zaplanowano debatę z udziałem prof. Krzysztofa Kornackiego oraz dr. Mateusza Wernera. Spotkanie poprowadzi Marcin Kępa.
Andrzej Wajda i jego Radom
Jesienią Muzeum zaprosi zwiedzających na wystawę „Dyrygent X Muzy z Radomia. Andrzejowi Wajdzie w 100. rocznicę urodzin i 10. rocznicę śmierci”, prezentowaną od 9 października do 30 grudnia 2026 roku.
Ekspozycja pokaże związki jednego z najwybitniejszych polskich reżyserów z rodzinnym Radomiem oraz jego drogę artystyczną na przestrzeni siedmiu dekad twórczości. Wśród najcenniejszych eksponatów znajdą się prace plastyczne Andrzeja Wajdy ze zbiorów Muzeum, plakaty filmowe, wydawnictwa oraz niezwykła pamiątka rodzinna – szabla ojca reżysera, kapitana Jakuba Wajdy.
Kurator wystawy, Marcin Kępa, przygotował także rozbudowaną opowieść o środowisku artystycznym Radomia, które miało znaczący wpływ na rozwój młodego twórcy.
Współczesny Radom w analogowym obiektywie
Program obchodów wykraczać będzie poza rok jubileuszowy. Od 16 stycznia do 26 marca 2027 roku prezentowana będzie wystawa „Współczesny Radom na «starej» fotografii” autorstwa Jacka Turczyka.
Projekt dokumentuje współczesne miasto przy użyciu tradycyjnych technik fotograficznych. Czarno-białe zdjęcia wykonane analogowymi aparatami tworzą symboliczny pomost między Radomiem współczesnym a tym sprzed pół wieku, utrwalonym na fotografiach z czasów robotniczych protestów.
Edukacja poprzez doświadczenie
Integralną częścią programu będą warsztaty edukacyjne „Zaczęło się w Radomiu”, skierowane do dzieci, młodzieży i dorosłych.
W specjalnie zaaranżowanej w muzealnych podziemiach „tajnej drukarni” uczestnicy poznają realia działalności opozycyjnej w czasach PRL. Po zwiedzeniu wystawy „Głód wolności. Radomski bunt. Czerwiec 1976” będą mogli samodzielnie wykonać pamiątkowe koszulki z emblematami i hasłami nawiązującymi do wydarzeń Czerwca ’76.
Przygotowany przez Muzeum im. Jacka Malczewskiego program stanowi wielowątkową opowieść o historii, pamięci i wolności. Łącząc wystawy historyczne, sztukę współczesną, film, fotografię oraz edukację, instytucja pragnie nie tylko przypomnieć wydarzenia sprzed pięćdziesięciu lat, ale również zachęcić do refleksji nad ich znaczeniem dla współczesnego Radomia i Polski.
Realizacja programu jest możliwa dzięki wsparciu Samorządu Województwa Mazowieckiego.
